مقدمه: کرونا و پوست، یک رابطه ناگوار

همه‌گیری جهانی کووید-۱۹ ابعاد ناشناخته فراوانی از رفتار ویروس‌ها را به جهان معرفی کرد. هرچند نقطه تمرکز آغازین بالینی بر درگیری ریوی و کاهش اکسیژن خون بود، متخصصان درماتولوژی با ثبت موارد مکرر واکنش‌های التهابی، ثابت کردند که ارگان پوست یکی از آینه‌های اصلی انعکاس عفونت کووید-۱۹ است. این عوارض می‌توانند به صورت علائم اولیه، همزمان با تب یا حتی به شکل سندرم‌های پساکرونا ماه‌ها بعد خود را نشان دهند.

دکتر احمدی در این راهنما به طبقه‌بندی شفاف این تغییرات پوستی می‌پردازد تا افراد با شناخت صحیح الگوها، از درمان‌های خودسرانه پرهیز نموده و در زمان مناسب اقدامات محافظتی را آغاز نمایند.

کهیر؛ خارش‌های آزاردهنده ناشی از کرونا

کهیر یکی از واکنش‌های اولیه و متداول سیستم ایمنی به هجوم ویروس است. این عارضه به شکل لکه‌ها یا پلاک‌های متورم، قرمز، گرم و شدیداً خارش‌دار ظاهر می‌شود که می‌تواند در هر بخش از تنه یا اندام‌ها رخ دهد. ماهیت فرار کهیر سبب می‌شود ضایعات طی چند ساعت جابه‌جا شده یا محو و مجدداً ظاهر گردند.

مکانیسم ایجاد: تحریک مسیرهای التهابی سبب ترشح مقادیر زیاد هیستامین توسط مست‌سل‌ها می‌شود. این امر اتساع مویرگ‌ها و خروج مایع سرم به درون لایه‌های درم را به همراه دارد. کنترل مصرف مواد غذایی محرک و استفاده از آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم تحت نظر پزشک خط اول مدیریت کهیر است.

ضایعات آبله‌مرغان‌مانند؛ نشانه‌ای پنهان

ضایعات وزیکولار یا تاول‌های ریز آبدار، یکی دیگر از نشانه‌های گزارش‌شده هستند که معمولاً در تنه و پشت بروز پیدا می‌کنند. برخلاف آبله‌مرغان سنتی، این دانه‌ها پراکندگی متقارن‌تری دارند و معمولاً خارش خفیف‌تری نسبت به کهیر ایجاد می‌کنند اما در صورت دستکاری خطر ایجاد عفونت باکتریایی ثانویه را دارند.

انگشتان کوویدی (COVID Toes)

عارضه «انگشتان کوویدی» بیشتر در نوجوانان و جوانانی مشاهده می‌شود که علائم سیستمیک خفیف یا بدون علامت داشته‌اند. انگشتان دست یا پا دچار تغییر رنگ به ارغوانی، بنفش تیره یا سرخ کبود می‌شوند و با احساس سوزش شدید، تورم و در مواردی تاول‌های سطحی ریز همراه‌اند.

این پاسخ ناشی از پدیده التهاب میکرواسکولار (عروق بسیار ریز محیطی) و ترشح اینترفرون‌های نوع اول است. حفظ گرمای اندام‌ها، عدم مصرف دخانیات و پوشیدن جوراب‌های نخی بدون کش سفت اولین گام‌های التیام هستند.

تغییرات و ضایعات مخاط دهان

کرونا همچنین سطوح مخاطی دهان را درگیر می‌کند. نشانه‌های متداول شامل موارد زیر هستند:

• آفت و زخم‌های مخاطی: پدیدار شدن تاول‌های کوچک مخاطی روی زبان، لثه و داخل گونه‌ها.
• زبان کوویدی: التهاب پرزهای چشایی، خشکی شدید دهان و تغییر در درک طعم‌ها.
• خونریزی و التهاب لثه: حساسیت بالا در حین مسواک زدن در اثر واکنش‌های التهابی کلی بدن.

ریزش مو؛ کابوس شایع دوران نقاهت

حدود ۲ الی ۳ ماه پس از تب شدید و پیک عفونت، شمار زیادی از بیماران متوجه ریزش دسته‌ای تارهای مو در حمام یا هنگام برس کشیدن می‌شوند. این وضعیت که به نام تلوژن افلوویوم (Telogen Effluvium) شناخته می‌شود، ناشی از شوک سیستمیک، استرس و سیتوکین‌های التهابی است که رشد فعال موها را متوقف و آن‌ها را وارد فاز ریزش زودهنگام می‌کند.

اگرچه این عارضه بعد از ۶ تا ۹ ماه خودبه‌خود فروکش می‌کند، اما انجام اقدامات تقویتی مانند مزوتراپی مو و متدهای بیولوژیک نظیر پی آر پی (PRP) مو سرعت بازسازی ریشه‌ها را چندین برابر می‌کند. در مواردی که زمینه ریزش ژنتیکی نیز تشدید شده باشد، گزینه‌هایی چون کاشت مو جهت بازیابی تراکم توصیه خواهد شد.

پیشگیری؛ محافظت جامع از سد دفاعی پوست

• تقویت بریر رطوبتی: استفاده از مرطوب‌کننده‌های فاقد عطر بلافاصله پس از شستشوی دست‌ها.
• مدیریت استفاده از الکل: پرهیز از اسپری مستقیم الکل صنعتی روی دست و ترجیح استفاده از آب و صابون ملایم.
• ماسک مناسب: تعویض روزانه ماسک‌های استاندارد جهت پیشگیری از آکنه و حساسیت دور دهان (Maskne).
• خواب و تغذیه سالم: دریافت آنتی‌اکسیدان‌ها، ویتامین C، زینک و استراحت کافی برای بازسازی سلول‌های پوست.

درمان؛ تسریع ترمیم آسیب‌های پوستی

درمان بیماری‌های پوستی ناشی از کرونا بسته به فرم ضایعه تعیین می‌شود. برای کهیر، تجویز ترکیبات آنتی‌هیستامینی، برای انگشتان کوویدی گرم نگه‌داشتن و کرم‌های تنظیم‌کننده گردش خون، و برای خشکی شدید پمادهای حاوی سرامید و زینک اکساید تجویز می‌شود. از مصرف خودسرانه پمادهای کورتونی قوی بدون تجویز اکیداً خودداری نمایید.

چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟

• ایجاد زخم‌های نکروز، سیاه یا بسیار دردناک در نوک انگشتان.
• گسترش ناگهانی ضایعات کهیری همراه با تنگی نفس و تورم لب و گلو (آنافیلاکسی).
• تاول‌های عفونی با ترشحات چرکی و تب پایدار.
• ریزش غیرمعمول موها بیش از ۳ ماه پس از بهبود بیماری.

نکات ویژه دکتر احمدی برای مراقبت و اعمال زیبایی

اگر قصد انجام پروسیجرهای جوانسازی مانند جوانسازی پوست یا استفاده از تکنولوژی‌های لیزر پوست را دارید، حداقل ۳ تا ۴ هفته پس از بهبودی کامل از تب و علائم عفونی صبر کنید؛ زیرا برانگیختگی سیستم ایمنی می‌تواند به التهاب‌های ناخواسته منجر شود.

پرسش‌های متداول بیماران